اگر تمام یخهای زمین آب شوند چه اتفاقی میافتد؟
تصور کنید روزی تمام یخچالهای طبیعی، صفحات یخی و یخهای دائمی روی خشکیهای زمین بهطور کامل ذوب شوند. در این صورت، یکی از بزرگترین تغییرات جغرافیایی تاریخ سیاره ما رخ خواهد داد.
بخش بزرگی از مناطق ساحلی جهان زیر آب میرود، شکل خطوط ساحلی تغییر میکند و بسیاری از شهرهای مهم جهان دیگر شرایط فعلی را نخواهند داشت.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
آب شدن تمام یخهای زمین به معنی بالا آمدن یکسان سطح آب در همه نقاط جهان نیست.
همچنین باید بین یخهای روی خشکی و یخهای شناور روی آب تفاوت قائل شویم.
برای مثال، اگر یک تکه یخ شناور در یک لیوان آب ذوب شود، سطح آب تقریباً تغییر محسوسی نمیکند؛ زیرا این یخ از قبل بخشی از آب را جابهجا کرده است.
اما اگر یک یخچال طبیعی روی خشکی ذوب شود و آب آن وارد اقیانوس شود، مقدار آب اقیانوس افزایش پیدا میکند و سطح دریاها بالا میآید.
به همین دلیل، ذوب شدن یخهای خشکی مهمترین عامل افزایش بلندمدت سطح آب دریاهاست.
آیا اگر تمام یخهای زمین آب شوند، همه شهرها زیر آب میروند؟
خیر.
حتی در سناریوی بسیار افراطی که تقریباً تمام یخهای روی خشکی زمین ذوب شوند، همه خشکیهای جهان زیر آب نخواهند رفت.
بر اساس برآوردهای علمی، اگر تمام یخهای خشکی جهان ذوب شوند، میانگین سطح آب دریاها در سراسر جهان حدود ۶۵ تا ۷۰ متر افزایش خواهد یافت.
این مقدار به دلیل تفاوت در منابع یخی و روش محاسبه ممکن است کمی متفاوت گزارش شود، اما عدد تقریبی حدود ۷۰ متر یک برآورد رایج برای این سناریوی افراطی است.
این افزایش، یک تغییر فوقالعاده بزرگ در جغرافیای زمین ایجاد میکند.
بسیاری از:
- شهرهای ساحلی
- بنادر
- جزایر کمارتفاع
- مناطق دلتا
- زمینهای کشاورزی ساحلی
در معرض آبگرفتگی یا غرقشدن قرار میگیرند.
اما شهرهایی که در ارتفاعات زیاد قرار دارند، همچنان بالاتر از سطح جدید دریا باقی میمانند.
چرا آب شدن یخهای قطبی باعث بالا آمدن آب دریا میشود؟
برای درک این موضوع باید دو نوع یخ را از هم جدا کنیم.
۱. یخهای شناور در اقیانوس
مانند بخش بزرگی از یخ دریایی قطب شمال.
این یخها در آب شناور هستند.
وقتی یخ شناور ذوب میشود، چون قبلاً آب را جابهجا کرده است، اثر مستقیم آن بر افزایش سطح آب دریا نسبتاً محدود است.
البته کاهش یخ دریایی میتواند از راههای دیگری بر اقلیم تأثیر بگذارد؛ مثلاً سطح سفید یخ نور خورشید را بازتاب میدهد و با کاهش آن، سطح تیره اقیانوس نور و گرمای بیشتری جذب میکند.
۲. یخهای روی خشکی
مانند:
- یخچالهای طبیعی کوهستانی
- صفحه یخی گرینلند
- صفحه یخی قطب جنوب
این یخها روی زمین قرار دارند.
وقتی ذوب میشوند، آب حاصل وارد اقیانوسها میشود و حجم آب اقیانوسها را افزایش میدهد.
بنابراین، برای افزایش سطح آب دریاها، ذوب شدن یخهای روی خشکی اهمیت بسیار بیشتری دارد.
اگر یخهای گرینلند کاملاً آب شوند چه اتفاقی میافتد؟
گرینلند یکی از بزرگترین ذخایر یخ روی زمین را در خود جای داده است.
اگر تمام صفحه یخی گرینلند در یک سناریوی فرضی بهطور کامل ذوب شود، سطح متوسط آب دریاهای جهان حدود ۷ متر افزایش پیدا میکند.
این اتفاق میتواند برای مناطق ساحلی جهان بسیار ویرانگر باشد.
شهرهای زیادی در سراسر جهان در ارتفاع پایین قرار دارند و با چنین افزایشی ممکن است بخشهای وسیعی از آنها زیر آب برود.
البته باید توجه داشت که ذوب کامل یخهای گرینلند اتفاقی نیست که در چند دهه آینده رخ دهد؛ این یک سناریوی بسیار بلندمدت و افراطی است که در صورت تداوم گرمایش شدید میتواند طی قرنها تا هزارهها مطرح باشد.
اگر یخهای قطب جنوب کاملاً ذوب شوند چه میشود؟
قطب جنوب یا آنتارکتیکا بزرگترین ذخیره یخ روی خشکی زمین را در خود جای داده است.
اگر تمام صفحه یخی قطب جنوب در یک سناریوی فرضی کاملاً ذوب شود، سطح متوسط آب دریاهای جهان میتواند حدود ۵۸ متر افزایش پیدا کند.
این مقدار بسیار بیشتر از اثر ذوب کامل یخهای گرینلند است.
البته این اتفاق نیز در مقیاس زمانی بسیار طولانی رخ خواهد داد و به معنای پیشبینی وقوع چنین شرایطی در آینده نزدیک نیست.
اگر همه یخهای روی خشکی ذوب شوند، سطح آب چقدر بالا میآید؟
اگر یخچالهای طبیعی، یخهای گرینلند، یخهای قطب جنوب و دیگر ذخایر مهم یخ روی خشکی را در نظر بگیریم، ذوب کامل آنها میتواند سطح متوسط جهانی دریاها را حدود ۶۵ تا ۷۰ متر افزایش دهد.
این عدد یک میانگین جهانی است.
یعنی قرار نیست آب در تمام سواحل جهان دقیقاً ۷۰ متر بالا بیاید.
سطح واقعی آب در هر منطقه میتواند به دلایلی مانند:
- شکل کف اقیانوس
- جریانهای دریایی
- گرانش
- تغییرات زمین
- فرونشست یا بالا آمدن پوسته زمین
متفاوت باشد.
بنابراین، نقشه آینده زمین در چنین شرایطی بسیار پیچیدهتر از این است که فقط یک خط در ارتفاع ۷۰ متری روی نقشه بکشیم.
کدام مناطق جهان بیشتر آسیب میبینند؟
مناطقی که ارتفاع کمی از سطح دریا دارند، بیشترین خطر را خواهند داشت.
از جمله:
مناطق دلتا
دلتاهای رودخانهها معمولاً مناطق بسیار کمارتفاع و حاصلخیزی هستند.
برای مثال:
- دلتای نیل
- دلتای بنگال
- دلتای مکونگ
- دلتای رود پرل
از جمله مناطقی هستند که در برابر افزایش سطح آب دریاها آسیبپذیرند.
جزایر کمارتفاع
برخی کشورهای جزیرهای و مناطق کمارتفاع اقیانوسی ممکن است بخش بزرگی از سرزمین خود را از دست بدهند.
شهرهای ساحلی
بسیاری از شهرهای بزرگ جهان در کنار دریا ساخته شدهاند.
این شهرها معمولاً به دلیل:
- بندرها
- تجارت
- ماهیگیری
- حملونقل
- گردشگری
رشد کردهاند.
بنابراین افزایش شدید سطح آب دریاها میتواند جمعیت بسیار زیادی را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا نیویورک زیر آب میرود؟
اگر سطح متوسط آب دریاها در جهان در یک سناریوی فرضی حدود ۷۰ متر افزایش پیدا کند، بخشهای وسیعی از مناطق کمارتفاع ساحلی نیویورک و مناطق اطراف آن دچار آبگرفتگی شدید خواهند شد.
اما این به معنی آن نیست که تمام شهر بهصورت یکسان و کامل زیر آب میرود.
ارتفاع مناطق مختلف شهر متفاوت است و برخی بخشهای مرتفعتر ممکن است بالاتر از سطح جدید دریا باقی بمانند.
آیا لندن زیر آب میرود؟
لندن در کنار رود تیمز قرار دارد و بخشهایی از آن ارتفاع کمی نسبت به سطح دریا دارند.
در سناریوی افزایش دهها متری سطح دریا، مناطق وسیعی از لندن و مناطق اطراف آن تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
در چنین شرایطی، بسیاری از زیرساختهای فعلی شهر دیگر قابل استفاده نخواهند بود.
آیا آمستردام زیر آب میرود؟
هلند یکی از کشورهایی است که بخش قابل توجهی از آن در ارتفاع بسیار کم نسبت به سطح دریا قرار دارد.
این کشور سالهاست با استفاده از:
- سدها
- خاکریزها
- دیوارههای دریایی
- سیستمهای مدیریت آب
از سرزمین خود محافظت میکند.
اما افزایش دهها متری سطح دریا یک چالش بسیار فراتر از سیستمهای حفاظتی امروزی خواهد بود.
در چنین سناریویی، بخشهای بسیار بزرگی از مناطق کمارتفاع هلند زیر آب قرار خواهند گرفت.
آیا ونیز کاملاً غرق میشود؟
شهر ونیز به دلیل قرار گرفتن در منطقهای کمارتفاع و ارتباط مستقیم با دریای آدریاتیک، در برابر افزایش سطح آب بسیار آسیبپذیر است.
این شهر حتی در شرایط فعلی نیز با مشکل افزایش سطح آب و سیلابهای دورهای مواجه است.
بنابراین افزایش دهها متری سطح آب دریاها میتواند ونیز و مناطق وسیعی از تالاب اطراف آن را بهطور کامل دگرگون کند.
آیا ایران هم تحت تأثیر قرار میگیرد؟
بله، اما میزان تأثیر آن با کشورهایی که سواحل بسیار کمارتفاع دارند متفاوت خواهد بود.
ایران خط ساحلی طولانی در:
- دریای خزر
- خلیج فارس
- دریای عمان
دارد.
افزایش شدید سطح آب اقیانوسهای جهان مستقیماً به این معنی نیست که تمام این مناطق دقیقاً به یک اندازه زیر آب میروند.
دریای خزر یک حوضه بسته است و سطح آن رفتار متفاوتی از اقیانوسهای آزاد دارد.
اما سواحل خلیج فارس و دریای عمان میتوانند در صورت افزایش شدید سطح آب جهانی، با تغییرات قابل توجهی مواجه شوند.
مناطق کمارتفاع ساحلی مانند بخشهایی از سواحل جنوبی کشور و نواحی نزدیک به خلیج فارس بیشتر در معرض خطر خواهند بود.
با این حال، شهرهای بزرگی مانند تهران، مشهد، اصفهان و بسیاری از شهرهای داخلی ایران به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا مستقیماً زیر آب نخواهند رفت.
آیا همه کشورهای جهان آسیب یکسانی میبینند؟
خیر.
میزان آسیب به عوامل مختلفی بستگی دارد.
کشورهایی که:
- مناطق ساحلی کمارتفاع دارند
- جزایر کوچک دارند
- شهرهای بزرگ ساحلی دارند
- دلتاهای گسترده دارند
آسیب بیشتری خواهند دید.
در مقابل، کشورهایی که بخش بزرگی از سرزمینشان در ارتفاعات قرار دارد، ممکن است بخش بیشتری از خشکی خود را حفظ کنند.
اما حتی این کشورها نیز از پیامدهای جهانی چنین اتفاقی در امان نخواهند بود.
تغییرات آبوهوایی چه اتفاقی میافتد؟
آب شدن گسترده یخهای زمین فقط باعث افزایش سطح دریاها نمیشود.
این اتفاق میتواند سیستم اقلیمی جهان را نیز تغییر دهد.
تغییر جریانهای اقیانوسی
آب شیرین حاصل از ذوب یخها وارد اقیانوس میشود.
این موضوع میتواند شوری و چگالی آب در برخی مناطق را تغییر دهد و بر جریانهای اقیانوسی تأثیر بگذارد.
جریانهای اقیانوسی نقش مهمی در انتقال گرما در سراسر زمین دارند.
بنابراین تغییر آنها میتواند آبوهوای مناطق مختلف را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش بازتاب نور خورشید
یخ و برف سطح بسیار روشنی دارند و بخش زیادی از نور خورشید را بازتاب میکنند.
اما آب اقیانوس و زمین تیرهتر هستند و انرژی بیشتری جذب میکنند.
به این ویژگی آلبدو گفته میشود.
بنابراین:
یخ کمتر → بازتاب کمتر → جذب انرژی بیشتر → گرمایش بیشتر
این فرآیند میتواند یک چرخه تقویتی ایجاد کند.
آیا آب شدن یخها باعث گرمتر شدن همه جای زمین میشود؟
لزوماً نه.
تغییرات اقلیمی میتواند بسیار پیچیده باشد.
برخی مناطق ممکن است گرمتر شوند و برخی دیگر با تغییر الگوهای جریانهای اقیانوسی، تغییرات متفاوتی را تجربه کنند.
برای مثال، تغییر جریانهای بزرگ اقیانوسی میتواند بر آبوهوای اروپا و مناطق اطراف اقیانوس اطلس تأثیر بگذارد.
بنابراین نمیتوان گفت:
آب شدن یخها = همه جا به یک اندازه گرمتر میشود.
بلکه نتیجه نهایی به مجموعهای از عوامل اقلیمی و اقیانوسی بستگی دارد.
آیا آب شدن یخها باعث تغییر شکل قارهها میشود؟
بله، اما نه به این معنی که قارهها ناگهان جابهجا شوند.
یکی از اتفاقات مهم، بازگشت ایزوستاتیک یا بالا آمدن تدریجی پوسته زمین است.
در مناطقی که برای هزاران سال زیر فشار وزن بسیار زیاد یخ قرار داشتهاند، با کاهش وزن یخ، پوسته زمین میتواند بهتدریج بالا بیاید.
این فرآیند بسیار آهسته است و ممکن است هزاران سال طول بکشد.
بنابراین پس از ذوب گسترده یخها، شکل زمین و ارتفاع برخی مناطق در طول زمان تغییر خواهد کرد.
آیا ممکن است تمام یخهای زمین بهزودی آب شوند؟
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
سناریوی ذوب کامل تمام یخهای روی خشکی زمین یک سناریوی بسیار افراطی و بلندمدت است.
حتی در صورت ادامه گرمایش جهانی، ذوب کامل صفحات یخی بزرگی مانند گرینلند و قطب جنوب احتمالاً به قرنها تا هزاران سال زمان نیاز دارد.
بنابراین نباید تصور کنیم که در چند دهه آینده تمام یخهای زمین ناپدید خواهند شد.
اما این بدان معنا نیست که افزایش سطح دریاها موضوعی بیاهمیت است.
حتی افزایش نسبتاً کوچکتر سطح آب دریاها نیز میتواند خطر:
- سیلابهای ساحلی
- فرسایش سواحل
- شور شدن منابع آب شیرین
- آسیب به زیرساختها
- جابهجایی جمعیت
را افزایش دهد.
آیا آب شدن یخهای قطبی فقط به دلیل گرمایش زمین است؟
گرمایش جهانی یکی از مهمترین عوامل کاهش یخهای زمین در دوران معاصر است.
اما رفتار یخچالها و صفحات یخی بسیار پیچیده است و به عوامل مختلفی بستگی دارد.
از جمله:
- دمای هوا
- دمای آب اقیانوس
- بارش برف
- جریانهای اقیانوسی
- شکل بستر یخ
- میزان بازتاب نور خورشید
بنابراین دانشمندان برای پیشبینی آینده یخهای زمین از مدلهای اقلیمی و دادههای ماهوارهای استفاده میکنند.
اگر یخهای زمین آب شوند، نقشه جهان چگونه تغییر میکند؟
در چنین سناریویی، نقشه جهان بسیار متفاوت خواهد شد.
بخشهایی از مناطق ساحلی:
- آمریکای شمالی
- آمریکای جنوبی
- اروپا
- آسیا
- آفریقا
- استرالیا
زیر آب خواهند رفت.
برخی جزایر کوچک ممکن است کاملاً ناپدید شوند و برخی جزایر بزرگتر نیز بخش قابل توجهی از مساحت خود را از دست بدهند.
همچنین بسیاری از رودخانهها و خلیجها شکل متفاوتی پیدا خواهند کرد.
خط ساحلی جدید ممکن است کیلومترها از موقعیت امروزی خود فاصله داشته باشد.
نکته جالب: چرا کوهها و مناطق مرتفع باقی میمانند؟
افزایش ۷۰ متری سطح دریا به این معنی نیست که آب تمام زمین را میپوشاند.
زمین دارای مناطق بسیار مرتفعی است.
برای مثال:
- رشتهکوهها
- فلاتها
- مناطق کوهستانی
- بسیاری از مناطق داخلی قارهها
همچنان بالاتر از سطح جدید آب قرار خواهند داشت.
بنابراین در سناریوی ذوب کامل یخهای روی خشکی، جهان به یک سیاره آبی کامل تبدیل نمیشود؛ بلکه نقشه سواحل تغییر میکند و دریاها بخشهایی از مناطق کمارتفاع را تصاحب میکنند.
مهمترین تفاوت بین سناریوی واقعی و سناریوی افراطی چیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که وقتی درباره «ذوب شدن تمام یخهای زمین» صحبت میکنیم، تصور کنیم این اتفاق بهزودی رخ خواهد داد.
در واقع باید بین دو موضوع تفاوت قائل شویم:
سناریوی افراطی
تمام یخهای روی خشکی طی یک بازه بسیار طولانی ذوب شوند.
نتیجه احتمالی: افزایش حدود ۶۵ تا ۷۰ متری سطح متوسط آب دریاها.
تغییرات آینده قابل انتظار
افزایش سطح آب دریاها به دلیل گرمایش جهانی و ذوب بخشی از یخچالها و صفحات یخی.
نتیجه: افزایش تدریجی سطح دریاها و افزایش خطرات ساحلی، اما نه غرق شدن کامل جهان.
بنابراین، عدد ۷۰ متر بیشتر برای نشان دادن حد نهایی یک سناریوی بسیار افراطی مفید است، نه پیشبینی آینده نزدیک.
جمعبندی؛ اگر تمام یخهای زمین آب شوند چه اتفاقی میافتد؟
اگر در یک سناریوی فرضی تمام یخهای روی خشکی زمین ذوب شوند، سطح متوسط آب دریاهای جهان حدود ۶۵ تا ۷۰ متر افزایش خواهد یافت.
در این شرایط:
- بسیاری از شهرهای ساحلی زیر آب میروند.
- مناطق کمارتفاع و دلتاهای رودخانهها آسیب شدیدی میبینند.
- برخی جزایر کوچک ممکن است ناپدید شوند.
- شکل خطوط ساحلی جهان تغییر میکند.
- جریانهای اقیانوسی دستخوش تغییر میشوند.
- اکوسیستمهای ساحلی بهشدت تغییر خواهند کرد.
- میلیونها نفر یا حتی جمعیت بسیار بیشتری ممکن است مجبور به مهاجرت شوند.
- کشورهای دارای مناطق مرتفع همچنان بخش زیادی از سرزمین خود را حفظ خواهند کرد.
اما نکته بسیار مهم این است که ذوب کامل تمام یخهای روی خشکی یک اتفاق سریع نیست و در مقیاس زمانی بسیار طولانی مطرح میشود.
از طرف دیگر، تمام یخها تأثیر یکسانی بر سطح دریا ندارند. ذوب یخهای شناور دریایی بهتنهایی باعث افزایش بزرگی در سطح آب دریا نمیشود، اما ذوب یخهای روی خشکی مانند یخچالهای طبیعی، گرینلند و قطب جنوب آب بیشتری وارد اقیانوسها میکند.
یک جمله برای به خاطر سپردن:
اگر تمام یخهای روی خشکی زمین ذوب شوند، جهان غرق نمیشود؛ اما نقشه سواحل زمین برای همیشه تغییر خواهد کرد.
سوالات متداول
اگر تمام یخهای قطب شمال آب شوند چه میشود؟
بخش زیادی از یخ دریایی قطب شمال شناور است و ذوب آن بهتنهایی باعث افزایش شدید سطح آب دریاها نمیشود. اما ذوب یخهای روی خشکی در گرینلند میتواند بهطور قابل توجهی سطح دریاها را افزایش دهد.
اگر تمام یخهای گرینلند آب شوند چقدر سطح آب بالا میآید؟
ذوب کامل صفحه یخی گرینلند میتواند میانگین سطح آب دریاهای جهان را حدود ۷ متر افزایش دهد.
اگر تمام یخهای قطب جنوب آب شوند چقدر آب دریا بالا میآید؟
ذوب کامل صفحه یخی قطب جنوب در یک سناریوی فرضی میتواند سطح متوسط آب دریاهای جهان را حدود ۵۸ متر افزایش دهد.
آیا ایران زیر آب میرود؟
خیر، تمام ایران زیر آب نخواهد رفت. مناطق مرتفع و بیشتر شهرهای داخلی ایران بالاتر از سطح جدید دریا باقی میمانند، اما مناطق کمارتفاع ساحلی در جنوب کشور میتوانند بهشدت تحت تأثیر قرار گیرند.
آیا تمام یخهای زمین در آینده نزدیک آب میشوند؟
خیر. ذوب کامل تمام یخهای روی خشکی یک سناریوی بسیار بلندمدت است و در مقیاس قرنها تا هزاران سال مطرح میشود. اما افزایش تدریجی سطح آب دریاها در اثر تغییرات اقلیمی، یک مسئله واقعی و مهم در زمان حاضر و آینده است.
