تفاوت نهنگ، وال، کوسه و دلفین چیست؟
اگر به جانوران دریایی علاقه داشته باشید، احتمالاً نامهای نهنگ، وال، کوسه و دلفین را زیاد شنیدهاید.
ممکن است فکر کنید همه آنها ماهی هستند، چون در آب زندگی میکنند و شکل بدنشان برای شنا کردن مناسب است.
اما یک نکته جالب وجود دارد:
نهنگها، والها و دلفینها ماهی نیستند!
آنها پستاندار هستند.
اما کوسه یک ماهی است.
پس اگر بخواهیم خیلی ساده تفاوت این جانوران را بیان کنیم:
نهنگ و وال و دلفین = پستاندار
کوسه = ماهی
اما ماجرا به همین سادگی نیست و یک نکته مهم درباره واژههای نهنگ و وال وجود دارد که در ادامه توضیح میدهیم.
اول از همه: نهنگ چیست؟
در زبان فارسی، واژه نهنگ معمولاً برای اشاره به جانوران بزرگ دریایی از گروه Cetacea (آببازسانان) به کار میرود.
این گروه شامل جانورانی مانند:
- نهنگهای بزرگ
- والها
- دلفینها
- گرازهای دریایی
است.
بنابراین در زبان علمی، نهنگ و دلفین دو گروه کاملاً جدا و بیارتباط نیستند؛ بلکه هر دو در یک گروه بزرگتر از پستانداران دریایی قرار میگیرند.
یکی از مهمترین ویژگیهای این جانوران این است که:
با شُشهای خود نفس میکشند.
یعنی برخلاف ماهیها نمیتوانند اکسیژن محلول در آب را با آبشش دریافت کنند.
به همین دلیل باید برای نفس کشیدن به سطح آب بیایند.
وال چیست؟
واژه وال در فارسی معمولاً برای اشاره به نهنگهای بزرگ، بهویژه گونههای بزرگ آببازسانان، استفاده میشود.
برای مثال:
وال آبی
یکی از شناختهشدهترین جانوران روی زمین است و بزرگترین جانور شناختهشده در تاریخ زمین به شمار میرود.
والها نیز مانند سایر پستانداران دریایی:
- با شش نفس میکشند.
- برای تنفس به سطح آب میآیند.
- بچهزا هستند.
- به نوزاد خود شیر میدهند.
- خونگرم هستند.
بنابراین وال ماهی نیست.
تفاوت نهنگ و وال چیست؟
اینجا یک نکته مهم وجود دارد.
در زبان فارسی، واژههای «نهنگ» و «وال» گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند و کاربرد دقیق آنها ممکن است با توجه به متن متفاوت باشد.
در بسیاری از کاربردها، وال به نهنگهای بزرگ گفته میشود و «نهنگ» میتواند بهصورت عمومیتر برای جانوران بزرگ این گروه استفاده شود.
پس اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم:
والها نوعی نهنگ یا به بیان دقیقتر، بخشی از گروه نهنگسانان بزرگ هستند؛ اما هر جانور آببازسانی که در فارسی نهنگ نامیده میشود، الزاماً وال نیست.
برای مثال، دلفینها از نظر علمی به گروه آببازسانان تعلق دارند، اما معمولاً آنها را «دلفین» مینامیم، نه وال.
دلفین چیست؟
دلفین یکی دیگر از پستانداران دریایی است.
دلفینها به دلیل هوش بالا و رفتارهای اجتماعی خود بسیار مشهور هستند.
آنها معمولاً بهصورت گروهی زندگی میکنند و میتوانند با صداهای مختلف با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
دلفینها نیز مانند والها:
- با شش نفس میکشند.
- برای نفس کشیدن به سطح آب میآیند.
- بچهزا هستند.
- به نوزاد خود شیر میدهند.
- خونگرم هستند.
پس دلفین نیز ماهی نیست.
یک نکته جالب این است که دلفینها از نظر علمی در گروه نهنگهای دنداندار قرار میگیرند.
یعنی با وجود اینکه ما در زبان روزمره بین «دلفین» و «نهنگ» تفاوت میگذاریم، هر دو به یک گروه بزرگتر از جانوران آبباز تعلق دارند.
کوسه چیست؟
حالا به سراغ کوسه برویم.
کوسه برخلاف نهنگ، وال و دلفین، ماهی است.
اما کوسه با بسیاری از ماهیهایی که میشناسیم تفاوتهایی دارد.
کوسهها:
- با آبشش تنفس میکنند.
- معمولاً تخمگذار یا بچهزا هستند، بسته به گونه.
- خونگرم به معنای پستانداران نیستند.
- مو ندارند.
- به نوزاد خود شیر نمیدهند.
- برای تنفس مجبور نیستند به سطح آب بیایند.
کوسهها میلیونها سال است که در اقیانوسها زندگی میکنند و از شکارچیان مهم اکوسیستمهای دریایی هستند.
مهمترین تفاوت کوسه با نهنگ و دلفین
تفاوت اصلی در دستهبندی جانوری و روش تنفس است.
نهنگ، وال و دلفین:
پستاندار هستند.
کوسه:
ماهی است.
یک مثال ساده:
اگر یک نهنگ برای مدتی طولانی نتواند به سطح آب بیاید، نمیتواند نفس بکشد.
اما کوسه برای تنفس از آبشش استفاده میکند و اکسیژن موجود در آب را دریافت میکند.
به همین دلیل کوسه میتواند بدون بالا آمدن برای نفس کشیدن، در زیر آب باقی بماند.
جدول مقایسه نهنگ، وال، دلفین و کوسه
| ویژگی | نهنگ | وال | دلفین | کوسه |
|---|---|---|---|---|
| گروه جانوری | پستاندار | پستاندار | پستاندار | ماهی |
| تنفس | شُش | شُش | شُش | آبشش |
| نیاز به آمدن به سطح آب | بله | بله | بله | خیر |
| خونگرم | بله | بله | بله | معمولاً خیر |
| بچهزا | بله | بله | بله | بسته به گونه |
| شیر دادن به نوزاد | بله | بله | بله | خیر |
| مو در دورهای از زندگی | بله | بله | بله | خیر |
| زندگی در آب | بله | بله | بله | بله |
چرا نهنگ و دلفین با وجود زندگی در آب، ماهی نیستند؟
ممکن است سؤال کنید:
اگر نهنگ و دلفین در آب زندگی میکنند، چرا ماهی نیستند؟
پاسخ این است که محل زندگی بهتنهایی گروه جانوری را مشخص نمیکند.
مثلاً:
پنگوئن پرنده است، اما پرواز نمیکند و در آب شنا میکند.
وال و دلفین پستاندار هستند، اما در آب زندگی میکنند.
کوسه ماهی است و در آب زندگی میکند.
پس اینکه یک جانور در آب زندگی میکند، به این معنی نیست که حتماً ماهی است.
نهنگ و دلفین چگونه نفس میکشند؟
وقتی نهنگ یا دلفین به سطح آب میآید، از سوراخ تنفسی بالای سر خود هوا را وارد ریهها میکند.
این سوراخ را مجرای تنفسی یا Blowhole مینامند.
به همین دلیل وقتی یک نهنگ به سطح آب میآید، ممکن است فوارهای از آب یا بخار را مشاهده کنیم.
اما نکته جالب این است که چیزی که از سوراخ تنفسی بیرون میآید، در اصل بیشتر هوای بازدمی گرم و مرطوب است که همراه با قطرات آب اطراف سوراخ دیده میشود.
پس نهنگها از آب نفس نمیکشند؛ آنها هوای سطح زمین را تنفس میکنند.
کوسه چگونه نفس میکشد؟
کوسهها برای تنفس از آبشش استفاده میکنند.
آب از طریق دهان وارد میشود و از روی آبششها عبور میکند.
آبشش میتواند اکسیژن موجود در آب را دریافت کند.
به همین دلیل کوسه مانند نهنگ و دلفین برای نفس کشیدن به سطح آب نیاز ندارد.
البته روش تنفس در گونههای مختلف کوسه متفاوت است و برخی کوسهها برای عبور دادن آب از روی آبششهایشان به شنا کردن مداوم نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر میتوانند با حرکت دادن آب از طریق حرکات دهان و آبششها نیز تنفس کنند.
نهنگ و وال چه میخورند؟
غذای نهنگها و والها به گونه آنها بستگی دارد.
برخی از بزرگترین والها مانند وال آبی از موجودات بسیار ریز دریایی مانند کریل تغذیه میکنند.
وال آبی با وجود اندازه بسیار بزرگ خود، غذای بسیار کوچکی میخورد!
برخی دیگر از نهنگهای دنداندار، مانند نهنگ عنبر، شکارهایی مانند ماهی و سرپایان را میخورند.
بنابراین همه نهنگها غذای یکسانی ندارند.
دلفینها چه میخورند؟
دلفینها معمولاً از جانوران دریایی مانند:
- ماهیها
- ماهی مرکب
- برخی جانوران کوچک دریایی
تغذیه میکنند.
دلفینها برای پیدا کردن شکار میتوانند از پژواکیابی استفاده کنند.
در این روش، صداهایی تولید میکنند و با بررسی بازگشت صدا، اطلاعاتی درباره محیط اطراف و بعضی اشیا یا جانوران به دست میآورند.
این توانایی به آنها کمک میکند حتی در آبهای نسبتاً تاریک نیز محیط اطراف خود را بهتر شناسایی کنند.
کوسهها چه میخورند؟
غذای کوسهها نیز به گونه آنها بستگی دارد.
برخی کوسهها از:
- ماهیها
- جانوران دریایی
- سختپوستان
تغذیه میکنند.
برخی دیگر شکارچیان بزرگ هستند و بعضی گونهها نیز غذای بسیار متفاوتی دارند.
برای مثال، کوسه نهنگ با وجود نامش، نهنگ نیست؛ بلکه یک ماهی است!
این کوسه بزرگ بیشتر از موجودات بسیار ریز مانند پلانکتونها تغذیه میکند.
این مثال نشان میدهد که اسم یک جانور همیشه نشاندهنده دستهبندی علمی آن نیست.
کوسه نهنگ چیست؟ آیا نهنگ است؟
کوسه نهنگ یکی از جالبترین مثالها برای فهم تفاوت این جانوران است.
نام آن «کوسه نهنگ» است، اما:
کوسه نهنگ = ماهی
نه نهنگ!
دلیل نامگذاری آن، اندازه بسیار بزرگ و برخی ویژگیهای ظاهری آن است.
کوسه نهنگ بزرگترین ماهی شناختهشده جهان است.
اما با وجود اندازه بسیار بزرگ، مانند سایر ماهیها با آبشش تنفس میکند.
پس:
وال آبی = بزرگترین جانور شناختهشده زمین
کوسه نهنگ = بزرگترین ماهی شناختهشده جهان
این دو را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
بزرگترین آنها کدام است؟
اگر منظورمان بزرگترین جانور باشد:
وال آبی
بزرگترین جانور شناختهشده روی زمین است.
اما اگر منظورمان بزرگترین ماهی باشد:
کوسه نهنگ
بزرگترین ماهی شناختهشده جهان است.
این دو جانور هر دو بسیار بزرگ هستند، اما از نظر گروه جانوری کاملاً متفاوتاند.
وال آبی = پستاندار
کوسه نهنگ = ماهی
نهنگ، وال، دلفین و کوسه چه شباهتی دارند؟
با وجود تفاوتهای زیاد، این جانوران چند ویژگی مشترک دارند.
همه آنها:
- در محیطهای آبی زندگی میکنند.
- بدنشان برای شنا کردن سازگار شده است.
- نقش مهمی در اکوسیستمهای دریایی دارند.
- در زنجیره غذایی اقیانوسها نقش دارند.
- با محیط زندگی دریایی خود سازگاریهای ویژهای پیدا کردهاند.
اما روش زندگی و ویژگیهای زیستی آنها با یکدیگر متفاوت است.
یک راه ساده برای به خاطر سپردن تفاوتها
اگر بخواهیم خیلی ساده به خاطر بسپاریم:
نهنگ و وال
پستاندار + شُش + شیر دادن
دلفین
پستاندار + شُش + شیر دادن + هوش و رفتار اجتماعی چشمگیر
کوسه
ماهی + آبشش
بنابراین اگر در یک سؤال از شما پرسیدند:
«کدامیک ماهی نیست؟»
ممکن است پاسخ شما:
نهنگ، وال و دلفین
باشد.
و اگر پرسیدند:
«کدامیک با آبشش نفس میکشد؟»
پاسخ:
کوسه
است.
آیا نهنگ و دلفین از یک خانواده هستند؟
از نظر علمی، نهنگها و دلفینها در گروه بزرگ آببازسانان قرار میگیرند.
اما این به معنی آن نیست که همه نهنگها و دلفینها یک گونه یا یک خانواده هستند.
در واقع آببازسانان گروه بسیار بزرگی از پستانداران دریایی هستند که شامل گروههای مختلفی میشوند.
به زبان ساده میتوان گفت:
آببازسانان
↳ نهنگهای دنداندار
↳ نهنگهای بیدندان یا دارای صفحات بالین
و دلفینها نیز در میان آببازسانان و در شاخه نهنگهای دنداندار قرار میگیرند.
پس دلفینها از نظر علمی به نهنگها نزدیکتر از چیزی هستند که در زبان روزمره تصور میکنیم.
چند نکته جالب درباره این جانوران
🐋 نکته اول
وال آبی بزرگترین جانور شناختهشده روی زمین است.
🦈 نکته دوم
کوسه نهنگ با وجود نامش، یک ماهی است.
🐬 نکته سوم
دلفینها پستاندار هستند، نه ماهی.
🐋 نکته چهارم
نهنگها و دلفینها برای تنفس باید به سطح آب بیایند.
🦈 نکته پنجم
کوسهها برای تنفس از آبشش استفاده میکنند.
🐋 نکته ششم
نوزادان نهنگها و دلفینها از شیر مادر تغذیه میکنند.
🐬 نکته هفتم
دلفینها میتوانند از پژواکیابی برای شناسایی محیط اطراف استفاده کنند.
جمعبندی
اگر بخواهیم تفاوت این چهار جانور را خیلی ساده بیان کنیم، باید بگوییم:
نهنگ و وال و دلفین پستاندار هستند؛ اما کوسه ماهی است.
نهنگها، والها و دلفینها با شش نفس میکشند، بچهزا هستند و به نوزادان خود شیر میدهند.
اما کوسهها ماهی هستند و با آبشش اکسیژن موجود در آب را دریافت میکنند.
همچنین نباید از نامها گول بخوریم. برای مثال:
کوسه نهنگ، با وجود نامش، نهنگ نیست؛ بلکه یک ماهی است.
از طرف دیگر، دلفینها با اینکه در زبان روزمره جدا از نهنگها نام برده میشوند، از نظر علمی در گروه بزرگ آببازسانان قرار دارند و به نهنگهای دنداندار نزدیک هستند.
پس برای به خاطر سپردن تفاوت اصلی، کافی است این جمله را به یاد داشته باشیم:
نهنگ، وال و دلفین پستاندارند؛ کوسه ماهی است.
و شاید جالبترین نکته این باشد که زندگی در آب بهتنهایی یک جانور را ماهی نمیکند!
پنگوئن یک پرنده است، نهنگ یک پستاندار است و کوسه یک ماهی؛ اما هر سه میتوانند در محیط آبی زندگی کنند. این موضوع نشان میدهد که جانوران چگونه در طول زمان با محیطهای مختلف سازگار شدهاند.
